Küresel Jeopolitik

Yirmi birinci yüzyılın güvenlik mimarisi, geleneksel jeopolitik sınırları aşarak yörünge ötesine, yani uzaya taşınmıştır. Soğuk Savaş döneminde prestij ve teknolojik üstünlük sembolü olan uzay, günümüzde modern orduların, küresel ekonominin ve kritik altyapıların “sinir sistemini” oluşturmaktadır. Bu durum, Uluslararası İlişkiler disiplininde “uzay güvenliği” kavramını periferiden merkeze taşımış; uzayın askerileşmesi ve silahlanması tartışmalarını beraberinde getirmiştir. Uzayın Askerileşmesi […]

Türkiye’nin savunma sanayisinde dönüm noktası olan Yıldırımhan füzesi ve balistik füze atılımlarının bölgesel güvenlik ile uluslararası ilişkilere etkisini uzman perspektifiyle inceleyin.

Uluslararası ilişkiler disiplini, devletlerin iç politikadaki ideolojik yönelimlerinin dış politika davranışlarına nasıl yansıdığını anlamlandırmak için sürekli yeni vakalara ihtiyaç duyar. Bu bağlamda, Arjantin’de 2023 yılının sonlarında iktidara gelen Javier Milei, yalnızca Latin Amerika için değil, küresel siyaset için de eşi benzeri görülmemiş bir laboratuvar ortamı sunmaktadır. Kendisini bir “anarko-kapitalist” olarak tanımlayan Milei’nin başkanlığı, onyıllardır süregelen […]

Küreselleşen dijital dünyada, bilgiye erişim hızının artması devletlerin ve istihbarat örgütlerinin tekelinde olan bilgi toplama süreçlerini derinden sarsmıştır. Özellikle sıcak çatışma ve kriz anlarında, geleneksel medyanın ve kapalı istihbarat ağlarının yerini hızla Açık Kaynak İstihbaratı (OSINT) almaktadır. Bu bağlamda, anlık veri akışının merkez üssü olan Twitter (yeni adıyla X), modern savaşların dijital cephesi ve sivil […]

Uluslararası ilişkilerde “güç” kavramı sadece askeri kapasite veya ekonomik büyüklükle ölçülmez; asıl güç, “gerçeği tanımlama” ve “kavramları inşa etme” kabiliyetidir. 19. yüzyılda sömürge valilerinin raporlarıyla şekillenen Doğu algısı, 21. yüzyılda uydu kanalları, haber ajansları ve dijital medya platformları aracılığıyla yeniden üretilmektedir. Bugün Batı medyasında İslamofobi, münferit bir nefret söylemi olmanın ötesinde, tarihsel kökleri Oryantalist geleneğe […]

Uluslararası ilişkilerde coğrafya sabittir, ancak iklim değişikliği bu sabiti değişken hale getirebilir. Binlerce yıldır insanlık için erişilmez bir “beyaz çöl” olan Arktik (Kuzey Kutbu) bölgesi, küresel ısınmanın etkisiyle buzulların çekilmesi sonucu, 21. yüzyılın en sıcak jeopolitik satranç tahtasına dönüşmüştür. Eskiden “Yüksek Kuzey, Düşük Gerilim” (High North, Low Tension) mottosuyla anılan bölge, bugün “Yüksek Kuzey, Yüksek […]

İtalya, coğrafi konumu itibarıyla Avrupa’nın Akdeniz’e uzanan iskelesidir. Tarihsel olarak Roma’nın dış politika öncelikleri her zaman “Avrupalılık” ve “Akdenizlilik” kimlikleri arasında gidip gelmiştir. Giorgia Meloni ve partisi İtalya’nın Kardeşleri’nin (FdI) iktidara gelişi, ibrenin sert bir şekilde güneye, yani Genişletilmiş Akdeniz’e (Mediterraneo Allargato) dönmesine neden olmuştur. Bu analizde; Meloni hükümetinin popülist söylemlerden pragmatik “Realpolitik”e geçişini, Afrika’ya […]

Uluslararası ilişkiler teorisinde “karşılıklı bağımlılık” (interdependence), uzun yıllar boyunca barışın teminatı olarak görülmüştür. Teoriye göre, ticaret yapan devletler savaşmazdı. Ancak 21. yüzyılın Realpolitik dünyası, bu liberal iyimserliği acı bir dersle çürütmüştür. Enerji, özellikle de doğalgaz, ülkeleri birbirine bağlayan bir köprü olmaktan çıkıp, bir tarafın diğeri üzerinde baskı kurduğu bir “Enerji Silahı”na dönüşmüştür. Bu analizde; 1973 […]

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 21. yüzyılın en uzun süre iktidarda kalan liderlerinden biri olmanın ötesinde, Rus devlet geleneğindeki tarihsel bir figürün modern tezahürü olarak karşımıza çıkmaktadır: “Çar”. Batı medyası bu kavramı genellikle bir eleştiri olarak kullansa da, Uluslararası İlişkiler disiplini açısından “Yeni Çar” nitelemesi, Putin’in kurduğu rejimin (Putinizm) kodlarını çözmek için en doğru anahtardır. […]

Uluslararası ilişkilerde ittifaklar genellikle resmi antlaşmalar, askeri törenler ve diplomatik zirvelerle bilinir. Ancak küresel güç dengesinin asıl “Sinir Sistemi”, kamuoyunun gözü önünde değil, yer altındaki sunucu odalarında ve okyanus tabanındaki fiber optik kablolarda atar. Tarihin en eski, en kapsamlı ve en gizli istihbarat ortaklığı olan Beş Göz (Five Eyes – FVEY); ABD, Birleşik Krallık, Kanada, […]

Uluslararası sistem, 1945 yılında II. Dünya Savaşı’nın galipleri tarafından dizayn edilmiştir. Ancak aradan geçen yaklaşık 80 yılda dünya değişmiş, sömürgecilik sona ermiş, nüfus artmış ve güç merkezleri kaymıştır. Değişmeyen tek şey ise Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) elitist yapısıdır. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından literatüre kazandırılan “Dünya Beşten Büyüktür” metaforu, bu anakronik (çağ dışı) yapıya […]

yüzyılın başında “Umutsuz Kıta” olarak manşetlere taşınan Afrika, bugün küresel güçlerin nüfuz mücadelesinin (Scramble for Africa 2.0) merkez üssüdür. Bu mücadelenin baş aktörü ise şüphesiz Çin Halk Cumhuriyeti’dir. Ancak Pekin’in kıtadaki devasa altyapı yatırımları, Batılı stratejistler tarafından “Borç Tuzağı Diplomasisi” (Debt Trap Diplomacy) kavramıyla tanımlanmaktadır. İlk kez Hintli stratejist Brahma Chellaney tarafından ortaya atılan bu […]

Tarih boyunca denizler, Hugo Grotius’un savunduğu “Mare Liberum” (Açık Denizler) ile John Selden’in savunduğu “Mare Clausum” (Kapalı Denizler) ilkeleri arasında bir mücadele alanı olmuştur. 20. yüzyılda teknolojinin gelişmesi ve deniz dibi kaynaklarının (petrol, doğalgaz, nodüller) erişilebilir hale gelmesi, devletleri kıyılarına daha yakın alanları “mülkiyetlendirmeye” itmiştir. İşte bu ihtiyaçtan doğan Münhasır Ekonomik Bölge (MEB), 1982 tarihli […]

Soğuk Savaş boyunca küresel güvenlik, “Dehşet Dengesi” (Balance of Terror) üzerine kuruluydu. Balistik füzelerin yörüngesi belliydi, radarlar onları tespit edebilir ve karşı tedbirler (önleme) için zaman tanırdı. Ancak 21. yüzyılın savaş teknolojisi, bu denklemi kökünden değiştiren yeni bir kabus yarattı: Hipersonik Füzeler. Bu analizde; ses hızının en az 5 katı (Mach 5+) hıza ulaşan bu […]

24 Şubat 2022 sabahı Rus tanklarının Ukrayna sınırını geçmesi, tarihçiler tarafından 21. yüzyılın “gerçek başlangıcı” olarak nitelendirilebilir. Bu hamle, 1991’de SSCB’nin dağılmasıyla oluşan statükoyu (Status Quo) geri dönülemez şekilde yıkmış ve uluslararası ilişkilerde **”Yeni Bir Denklem”**in kapısını aralamıştır. Bu analizde; savaşın sadece bugününe değil, 30 yıllık diplomatik birikimine, Güvenlik İkilemi teorisine ve bu çatışmanın küresel […]

Uluslararası ilişkiler teorisinde devletlerin davranışlarını açıklarken genellikle “dost” ve “düşman” gibi kesin ayrımlara gidilir. Ancak Türkiye-Rusya ilişkileri, bu klasik ayrımları altüst eden hibrit bir yapıya sahiptir. Tarihsel olarak “ezeli rakip” olan bu iki imparatorluk bakiyesi, 21. yüzyılda “Rekabetçi İşbirliği” olarak adlandırılan pragmatik bir model geliştirmiştir. Bu analizde, Ankara ve Moskova arasındaki ilişkinin enerjiye dayalı ekonomik […]

Tarih, genellikle kazananların yazdığı bir anlatıdır. Ancak son üç yüz yıldır bu kazananlar çoğunlukla Batılı güçler olduğu için, dünya tarihi “Avrupa’nın yükselişi ve diğerlerinin onu izlemesi” şeklinde kurgulanmış tek taraflı bir monoloğa dönüşmüştür. Uluslararası İlişkiler ve Sosyoloji disiplinlerinde bir deprem etkisi yaratan Post-Kolonyalizm (Sömürgecilik Sonrası Çalışmalar), işte bu monoloğa bir itirazdır. Bu analizde; sömürgeciliğin sadece […]